کپو کوره

امشب بخش ِ اول ِ سه‌گانه‌ی ماتریکس رو می‌دیدم. قابل ِ دیدن بود، ولی نه همچین. نتیجه‌ی این مشاهده توی پاراگراف ِ زیر خلاصه می‌شه:

آثار ِ داستانی یا سینمایی، ضرورتن لازم نیست هم‌چون فلسفه، اندیشه‌ی نویی داشته باشن تا نو به نظر برسن. کافیه لایه‌ی نازکی از دانش ِ روز رو استفاده کنن، و با استفاده از شگردهای هنری، کاملن بی‌سابقه و خلاق به نظر بیان. اون‌ چیزی که ”اطلاعات ِ عمومی“ نامیده می‌شه، اگر در قالبی استاندارد، و با لعابی تازه عرضه بشه، کاملن گول‌زننده س. داستان ِ ماتریکس، ترکیبی از تفنگ‌بازی (پلیس‌بازی)، فیلمای بروسلی، جادو، پیشگویی و قدرت ِ ذهنی (مجموعه‌ای از خرافات)، قهرمان‌سازی، اخلاق ِ سنتی، و خلاصه بازتولید ِ داده‌های پیشین در ترکیب با لایه‌ای سطحی از ”معلومات ِ روز“ و تکنیک‌ها و تکنولوژی ِ نو ئه.

هفته‌ی گذشته پس از مدت‌ها گوشه‌نشینی در ده ِ شلمرود، به نیت ِ نمایشگاه ِ بین‌المللی ِ کتاب ِ تهران (یعنی: حراجی ِ بی‌نظیر ِ کتاب ِ تهران)، برگشتم پایتخت. هوای تهران از همین حالا-ش رو به اختناقه. پس هوا رو بی‌خیال. بذار در مورد ِ چیزای خوب-اش بنویسم. این پست، محصول ِ ذوق‌زدگی-م از دستاوردهای همین حراجیه.

اول؛ همین‌که پست ِ قبل رو نوشتم، از خرید ِ کتاب‌هایی که اسم برده بودم، پشیمون شدم. علتْ واضحه: از خود-ام پرسیدم: وقتی فعلن قرار نیست این کتابا رو بخونی، برای چی می‌خری-شون؟

klhda'hi

«نمایشگاه. [ نُ/ ن ِ/ نَ ی ِ] (ا مرکب) تآتر. (یادداشت مؤلف). رجوع به تماشاخانه شود.|| معرض. عرضه‌گاه. (یادداشت مولف). محل نمایش دادن. جای جلوه دادن.|| محلی که متاعهای بازرگانی، محصولات کشاورزی و مصنوعات کارخانه‌ها یا آثار باستانی را به معرض نمایش گذارند <1>. (فرهنگ فارسی معین).

(نقل از لغت‌نامه‌ی دهخدا؛ تأکیدها از من است)

این چند سال ِ اخیر، نمایشگاه ِ کتابْ بدل به چیزی غریب‌تر و فجیع‌تر شده، که دیگه نمی‌شه با-ش حال کرد. ده سال پیش، نمایشگاه‌رفتن برا-مون مراسمی مقدّس بود. همین‌جور تمام ِ راهروها و غرفه‌ها رو در می‌نوردیدیم، و هی کتاب می‌خریدیم و هی همبرگر می‌خوردیم، از خوارزمی می‌رفتیم مرکز، از نی به هرمس، از چشمه به نیلوفر، از سوسک سیا به ... . اما سال‌های اخیر؛ بر در و دیوار نمایشگاه کلمه‌های عجیب و غریبی می‌بینی که به هزار زبانْ سِرّ ِ درون ِ نظام ِ اسلامی رو فاش می‌کنن. اگه رفتید، به اسامی ِ غرفه‌ها (این ”غرفه“ هم لفظ ِ مزخرفیه، نشانه‌‌ی فرهنگ ِ غالب) دقت کنید تا بدونید ناشران ِ اسلامی چی‌ می‌فروشن.

برای اعتراف به شکست در برابر ِ فرهنگ ِ غالب، امسال به نیت ِ پنج تـَن می‌رم نمایشگاه، دنبال ِ پنج‌ تا کتاب:

خب. عجالتن به نوشتن افتادم و می‌نویسم.

چنان‌که خاطر-تان هست، در انیمیشن‌های کشکی ِ وطنی که قدیم‌ها و هنوز از تله‌ویزیون پخش می‌شد/می‌شود، یکی از تصویرهای سوررئالیستی که ما متوجه ِ تخیلی‌بودن یا سوررئالیستی بودن-اش نمی‌شدیم، تصویر ِ امامان یا پیامبرانی بود که چهره نداشتند، و گردی ِ صورت-شان هم‌چون خورشید ِ تابان می‌درخشید.

«[...] وقتی دید آرزوهایش عملی نشد فکر کرد پس باید همه چیز ‏کشک باشد، بعد هم نشست و برای خودش فلسفه‌ای سر هم کرد. همیشه همین‌‏طورها بوده، اول آدم از عالم عین سَر می‌خورَد، بعد راه می‌افتد تا برای وضعی که دارد ‏دلایل ذهنی بسازد، اینجا هم که الحمدالله تا بخواهی از این چیزها پیدا می‌شود. این ‏است کلام جامعه پسر داود، پادشاه اورشلیم. باطل اباطیل جامعه می‌گوید: باطل ‏اباطیل، همه چیز باطل است. انسان را از رنجی که زیر خورشید می‌بَرَد چه سود؟ ‏نسلی می‌روند و نسلی دیگر می‌آیند. اما زمین برای همیشه می‌ماند. یادتان که ‏هست؟ آیا چیزی توان یافت که بتوان گفت: ”بنگرید، این تازه است.“ همـﮥ‏ کارش ‏همین شده بود، انگار که آدمی بخواهد از در و تخته و ستون و سقف هزار خانـﮥ‏ ویران ‏خانه‌ای بسازد. بعد هم افتاد در دور باطل جدال با نفس یا مدعی. حالا هم که ‏می‌بینی، آن‌قدر گرفتار دم و دود و درگیری با عفتش هست که چیز تازه‌ای هم اگر ‏باشد نمی‌تواند ببیند. صبح که از خواب بلند می‌شود از ترس اینکه نکند توی اداره ‏خمار بشود پنهان از چشم عفت یک حب می‌اندازد بالا. تا ظهر هم همه‌اش به ‏ساعتش نگاه می‌کند تا ببیند کی می‌شود طوری در رفت.»

بره‌ی گم‌شده‌ی راعی؛ هوشنگ گلشیری؛ برگرفته از سایت ِ بنیاد ِ گلشیری